Hurafenin savunması: "Sen elitistsin!"

Sosyal medya ya da başka bir ortamda NASA'ya ait dünyanın uzaydan çekilmiş bir fotoğrafını paylaştığınızı varsayalım. Dünyanın düz bir tepsi olduğuna inanan birinin incinip size karşı çıktığını ve aşağıdaki gibi bir diyaloğun gerçekleştiğini de varsayalım:

- Sen kendi görüşünü bize dayatamazsın.
+ Ben görüşümü dayatmadım. Sadece "NASA'nın fotoğrafı"nı paylaştım.
- O "fotoğraf" "Dünyanın yuvarlak olduğunu" söylüyor olabilir. Ama tersini söyleyen kaynaklar da var.
+ Tersini söyleyen kaynaklar iddialarını neye dayandırıyor?
- (Belki birkaç kaynağa gönderme yapar, belki yapmaz. Yapsa bile bunlar 17. yüzyılın bilimsel bilgilerinden öteye geçmez.) Farklı görüşlere saygılı olmak gerekir.
+ Ben herhangi bir saygısızlık yaptığıma inanmıyorum. Sadece bilimsel bulguları paylaştım. (Daha ikna edici olmak için konuyla ilgili literatürden birkaç örnek daha veriyorum ve kendi verdiği kaynakların geçerliliğini sorguluyorum.)
- Bilim her şeyi açıklayamıyor, biliyorsun.
+ Biliyorum. Ama bunu biliyor olmamız, istediğimiz konuda istediğimizi uydurma hakkını vermez bize.
- Sen elitistsin!
+ ?!?!?!

Bu noktadan sonra artık tartışacak bir şey kalmıyor. Çünkü karşınızdaki kişi ikna olmaya, fikrini değiştirmeye kesinlikle niyetli olmadığı gibi, o an sizi kodlamış ve etiketlemiştir.

Şimdi bu diyalogdaki "NASA'nın fotoğrafı" terimi ile "Dünyanın yuvarlak olduğu" kavramını sözde-bilim olarak adlandırılan astroloji ya da diğer başka bir inanç veya siyasi bir görüş ile değiştirin. Diyalog aynı şekilde gerçekleşecek gibi hissediyorsanız tartışmayı başlamadan sona erdirmenizi öneririm. Aksi halde iki taraf da birbirini ikna edemeyeceği gibi, karşılıklı ilişkileriniz de zedelenmeye başlıyor. Ama bu elbette sizin görüşünüzü ifade etmemenizi gerektirmiyor. Sonuçta birileri incinecek diye gerçekleri yok da sayamayız.

Burada bilimsel bilgiyi sunduğunuzda, bu bilgi insanların inançlarına ters düştüğünde hissettikleri incinme ve bunun karşılığında size yönelen öfke ayrı bir yazının konusu olabilir. Ama ben burada "elitizm" kavramının üzerinde durmak istiyorum.

Elitizm sözlük anlamı olarak, seçkincilik, seçkinlerin idaresi anlamına gelmektedir. Bilimsel kanıtları sunmanın neresi elitizm? Bunu anlayabilmiş değilim. Fazıl Say sosyal medya hesabında paylaştığı müzik ve videoların altına "elitist" suçlaması yapanlar olduğundan söz etmiş. Bu da benim için anlaşılabilir bir durum değil.

Bu iki örnekten yola çıkarak, bazı insanların sanat ve bilimi "elitizm" olarak değerlendirdiğini anlıyorum. Bu çok tehlikeli bir durum. Elitist olmamak adına sanat ve bilimden uzak mı durmak lazım? Üzerinde düşünülmesi gereken bir konu bu bence.